Βαγγέλης Κ. M.Sc ψυχολόγος
Ποιός θέτει τους θεραπευτικούς στόχους…
κατά τη θεραπεία ενός παιδιού ή ενός εφήβου;
Παιδί & Έφηβος
Ένα παιδί ή ένας έφηβος που παρακολουθεί συνεδρίες ψυχοθεραπείας, θέτει ορισμένους στόχους με τον θεραπευτή του. Οι στόχοι αυτοί, προέρχονται από κάποια πλαίσια. Στόχους θέτει ο γονέας, ο θεραπευτής (με βάση αυτά που παρατηρεί μέσα από τις συνεδρίες με το παιδί) αλλά και το ίδιο το παιδί ή ο έφηβος.
Το παιδί ή ο έφηβος, ενδέχεται κατά την έναρξη της ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας, να μην έχει βρει τον λόγο μέσα του για τον οποίο έρχεται στον ψυχολόγο και αυτό έχει ως αποτέλεσμα, ο στόχος ή οι στόχοι που θέτουν οι γονείς, να είναι οι μοναδικοί που ενστερνίζεται και το παιδί (ή σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να μη τους θεωρεί στόχους και να θέλει να διακόψει τη συνεργασία).
Κατά τη διάρκεια της θεραπείας όμως, όσο το παιδί δημιουργεί μια καλή θεραπευτική σχέση με τον θεραπευτή του και αποκτά μεγαλύτερο και ισχυρότερο εσωτερικό κίνητρο, δημιουργεί τους δικούς του στόχους, ή συνειδητοποιεί κάποια πράγματα για τον εαυτό του, ή μοιράζεται με τον θεραπευτή του πράγματα που στην αρχή το δυσκόλευαν.
” Επομένως, το θεραπευτικό ταξίδι ενός παιδιού/εφήβου, είναι μια συνεργασία που δημιουργείται ανάμεσα στον θεραπευτή, στο παιδί/έφηβο και στην οικογένειά του. “
Τι εννούμε ότι η θεραπεία ενός παιδιού/ εφήβου είναι συνεργατική;
Χρειάζεται να συμμετέχουν και οι γονείς;
Ένα παιδί, ένας έφηβος, ανήκει σε ένα πολύ σημαντικό σύνολο, που είναι το οικογενειακό του περιβάλλον. Η σχέση του με τον θεραπευτή του και η συνεργασία τους, θα έχει ως αποτέλεσμα να πραγματοποιηθούν αλλαγές στον τρόπο που σκέφτεται και ενεργεί. Όμως, οι αλλαγές αυτές είναι απαραίτητο να γενικευθούν.
Η γενίκευση, αφορά όλα ταπεριβάλλοντα στα οποία είναι μέλος το παιδί ή ο έφηβος. Μια αλλαγή, για να είναι εμφανής, χρειάζεται τη συνεργασία όλων των πλαισίων. Η συμμετοχή των γονέων στη θεραπευτική διαδικασία, είναι αναγκαία, με σκοπό να υπάρξουν αποτελέσματα. Οι γονείς, καλούνται να πραγματοποιούν τακτικές χρονικά συναντήσεις με τον θεραπευτή του παιδιού (όποτε ορίζει ο θεραπευτής ότι είναι αναγκαίο), με σκοπό να μοιράζονται και εκείνοι τις δυσκολίες τους, να αποκτούν κι εκείνοι νέα εφόδια.
Τα εφόδια αυτά, θα τους βοηθήσουν να αντιμετωπίσουν το παιδί τους ή τον έφηβο με νέους όρους, με πρακτικές που θα είναι πιο αποτελεσματικές στη μεταξύ τους σχέση και θα τους φέρουν πιο κοντά.
Το ψυχοθεραπευτικό ταξίδι, θέλει να δημιουργήσει ένα κλίμα ασφάλειας στην οικογένεια, αποδοχής και συναισθηματικής κάλυψης. Αυτό σημαίνει ότι το παιδί θα μπορεί να εμπιστεύεται τους γονείς του, να εκφράζει τις δυσκολίες του και να μπορεί να εξελιχθεί συναισθηματικά.
Οι γονείς, στη συμβουλευτική γονέων, δεν έρχονται για να κριθούν από τον θεραπευτή, αλλά για να βοηθηθούν ώστε να δημιουργηθεί θετικό κλίμα μέσα στην οικογένεια και να βελτιωθεί η ποιότητα ζωής της.
Οι συνεδρίες συμβουλευτικής, πραγματοποιούνται είτε ατομικά μόνο με τους γονείς, είτε ομαδικά με την παρουσία και του παιδιού/εφήβου, ανάλογα με τις ανάγκες που παρατηρούνται.
Θεραπευτική συμμαχία: Είναι τόσο σημαντική όσο λέγεται;
Η θεραπευτική συμμαχία είναι ο πιο σημαντικός παράγοντας της θεραπευτικής διαδικασίας. Για να χτιστεί χρειάζεται χρόνο και υπομονή. Ένα παιδί ή ένας έφηβος, πολλές φορές δεν ξεκινούν ψυχοθεραπεία με δική τους προτροπή, επομένως η εμπιστοσύνη σε έναν θεραπευτή δεν έρχεται αμέσως.
Η θεραπευτική συμμαχία, σημαίνει ότι υπάρχει εμπιστοσύνη ανάμεσα στο θεραπευτή και στο παιδί/ έφηβο και άνευ όρων αποδοχή, δηλαδή το παιδί ή ο έφηβος νιώθουν ότι ο θεραπευτής δεν είναι εκεί για να τους κρίνει αλλά για να τους ακούσει.
Μια σημαντική παράμετρος είναι και η ενσυναίσθηση.
Αυτό σημαίνει πως ο θεραπευτής, προσπαθεί να “μπει” στη θέση του θεραπευόμενου και να κατανοήσει τον ψυχικό του κόσμο, τον τρόπο δηλαδή που ερμηνεύει τα γεγονότα και που αντιδρά σε αυτά.
Όταν το παιδί ή ο έφηβος, νιώσει ότι είναι σε ένα ασφαλές περιβάλλον, ότι υπάρχει αληθινό ενδιαφέρον από την πλευρά του θεραπευτή και πως μπορεί να εκφραστεί και να αποκτήσει σημαντικά εφόδια που θα τον βοηθήσουν να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες που έχουν εμφανιστεί, τότε ξεκινά η θεραπευτική συμμαχία.
Πώς προσεγγίζουμε ένα παιδί στη θεραπεία;
Ένα παιδί, προσεγγίζεται διαφορετικά από έναν ενήλικα. Ανάλογα με την ηλικία του και το αναπτυξιακό στάδιο στο οποίο βρίσκεται χρησιμοποιούμε διάφορα εργαλεία.
Συζήτηση...
Χρήση της ενεργητικής ακρόασης όσο συζητάμε με το παιδί. Εκείνο αντιλαμβάνεται ότι είμαστε εκεί για αυτό, σεβόμαστε και καταλαβαίνουμε αυτό που νιώθει, τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει και πόσο σημαντικές είναι για το ίδιο.
Παραμύθια, ιστορίες, κοινωνικές ιστορίες...
Τα παιδιά ταυτίζονται πιο εύκολα μέσα από ήρωες και μιλούν και για δικά τους βιώματα. Γίνονται πιο εύκολα αντιληπτές για τα ίδια έννοιες όπως η σκέψη, το συναίσθημα, η ενσυναίσθηση.
Οι κοινωνικές ιστορίες, πραγματεύονται καταστάσεις της καθημερινότητας, μέσα από τις οποίες τα παιδιά μπορούν να πάρουν ιδέες για επίλυση προβλημάτων. Τα παραμύθια, αυξάνουν και τη δημιουργικότητα και τη φαντασία των παιδιών.
Παράλληλα, το παιδί βλέπει τη θεραπευτική διαδικασία πιο ευχάριστα.
Παιχνίδι ρόλων, επιτραπέζια παιχνίδια, κουκλοθέατρο, συμβολικό παιχνίδι...
Μέσα από τα παιχνίδια, τα παιδιά μαθαίνουν κανόνες, να συνεργάζονται, έρχονται σε επαφή με την έννοια της ματαίωσης όταν χάνουν, αλλά αντίστοιχα ενισχύεται και η αυτοπεποίθησή τους όταν κερδίζουν.
Το παιχνίδι, είναι ένας τρόπος να προσεγγίσουμε πράγματα και έννοιες που θέλουμε να μάθει το παιδί, με πιο ευχάριστο σε αυτό τρόπο και με βάση τα δικά του ενδιαφέροντα (π.χ. υπάρχουν επιτραπέζια παιχνίδια που στοχεύουν στην εκμάθηση των συναισθημάτων).
Με το παιχνίδι ρόλων, μαθαίνει να μπαίνει στη θέση του άλλου, καλλιεργείται η ενσυναίσθηση και μπορεί να εκφράσει αυτό που θέλει μέσα από ένα τρίτο πρόσωπο, το οποίο είναι η φιγούρα που διάλεξε. Άλλες φορές, μπορούν να προσωποποιήσουν τις δυσκολίες τους (π.χ. κούκλα που αντιπροσωπεύει τον φόβο) και να έρθουν σε επαφή μαζί τους.
Παράλληλα, με τη χρήση του συμβολικού παιχνιδιού, εξασκούνται και σε κοινωνικές δεξιότητες (π.χ. αναπαράσταση σχολικού περιβάλλοντος ή ακόμη και ψώνια στο σούπερ μάρκετ). Άλλος ένας τρόπος είναι τα κινητικά παιχνίδια, για παιδιά που χρειάζονται και την εκτόνωση κατά τη διάρκεια της θεραπείας ή έχουν ως βασικά τους ενδιαφέροντα τα παιχνίδια αυτά.
Φυσικά όλα τα παιχνίδια έχουν σκοπό, τις δεξιότητες και τους θεραπευτικούς στόχους που έχουμε θέσει, απλώς γίνονται με πιο προσιτό και ευχάριστο προς τα παιδιά τρόπο.
Φύλλα εργασίας
Δημιουργικά φύλλα εργασίας, που δίνουν την δυνατότητα στο παιδί να εξασκηθεί σε νέες δεξιότητες μέσα από πλήθος δραστηριοτήτων.
Αισθητηριακό παιχνίδι, ζωγραφική, πλαστελίνες..
Άλλος ένας τρόπος έκφρασης των παιδιών είναι η τέχνη. Μέσα από αυτή μπορούν να αναπαραστήσουν τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν και δεν θέλουν ή δεν ξέρουν πως να εκφράσουν λεκτικά.
Το αισθητηριακό παιχνίδι, συμβάλλει και στη χαλάρωσή τους.
Γνωστική Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία και παιδιά...
Κατά τη θεραπευτική διαδικασία, τα παιδιά εξοικειώνονται με τις βασικές έννοιες της Γνωστικής Συμπεριφορικής Ψυχοθεραπείας. Μαθαίνουν δηλαδή να αναγνωρίζουν τις σκέψεις που πυροδοτούνται από ένα γεγονός, τα συναισθήματα που προκύπτουν και τον τρόπο που αντιδρούν συμπεριφορικά.
Σε δεύτερο χρόνο, θα μπορούν να βρίσκουν εναλλακτικές σκέψεις και να αμφισβητούν τις δυσλειτουργικές σκέψεις, ώστε να είναι ικανά να διαχειρίζονται καλύτερα τις καταστάσεις.
Αυτό το πετυχαίνουμε μέσα από την εξοικείωση με την παρατήρηση των σκέψεών μας, των αλλαγών που παρατηρούνται στο σώμα μας όταν συμβαίνει κάτι που μας ταράζει ή κάτι που μας ευχαριστεί, ώστε να μπορούμε να διαχειριζόμαστε καλύτερα τις αντιδράσεις μας.
Άλλες δεξιότητες που θέλουμε να επιτύχουμε, είναι τα παιδιά να έχουν τη δυνατότητα να σκέφτονται διάφορες εναλλακτικές επιλογές και λύσεις, να μπορούν να τις “ζυγίζουν” και να καταλήγουν σε αυτή που τους ταιριάζει καλύτερα.
Μέσα στις δεξιότητες, περιλαμβάνεται και η επίτευξη της προσωπικής τους ηρεμίας, μέσα από πλήθος τεχνικών χαλάρωσης, με τις οποίες εξοικειώνονται κατά τη διάρκεια της θεραπευτικής διαδικασίας.
Φυσικά, το θεραπευτικό πλάνο που δημιουργείται με το κάθε παιδί, είναι διαφορετικό και εξατομικευμένο, ανάλογα με τις ανάγκες του.
Ομάδα Παιδιών...
Θα δημιουργηθεί μια ομάδα παιδιών με μικρό αριθμό συμμετεχόντων (4 παιδιά), με την οποία ομάδα θα πραγματοποιηθούν ορισμένες συναντήσεις (οι ημερομηνίες θα ανακοινωθούν με βάση και τους συμμετέχοντες).
Στόχος αυτής της ομάδας, είναι τα παιδιά να έρθουν σε επαφή με τον συναισθηματικό τους κόσμο, να γνωρίσουν τα συναισθήματα και τα χαρακτηριστικά τους και να πάρουν πολύτιμα εφόδια σχετικά με τη διαχείριση τους.
Όλα αυτά, θα επιτευχθούν με τη βοήθεια ελκυστικών προς τα παιδιά δραστηριοτήτων (παραμύθι, ζωγραφική, πλαστελίνες, παιχνίδια), για να συνδυάσουμε τη διασκέδαση με την απόκτηση νέων δεξιοτήτων!
Απευθύνεται σε παιδιά ηλικίας 6-10 ετών.
Ομάδα Γονέων...
Θα δημιουργηθεί μια ομάδα γονέων (μέχρι 8 άτομα), όπου στόχο έχουμε να υπάρξει ένα κλίμα ασφάλειας και εμπιστοσύνης, στο οποίο οι γονείς μπορούν να εκθέτουν πράγματα που τους απασχολούν και τους προβληματίζουν.
Παράλληλα, θα υπάρχει συγκεκριμένη θεματική σε κάθε συνάντηση, γύρω από τα όρια, τη συναισθηματική κάλυψη των παιδιών από τους γονείς, με τη χρήση συζήτησης αλλά και βιωματικών ασκήσεων.
Ο αριθμός των συναντήσεων θα προκύψει ανάλογα με τις ανάγκες της ομάδας που θα δημιουργηθεί.