Διαζύγιο γονέων και εφηβεία

Έφηβη ακουμπά σκεπτική στον τοίχο, στο μισοσκόταδο

Το διαζύγιο, αποτελεί μια νέα και συχνά επώδυνη εμπειρία για ένα παιδί ή έναν έφηβο. Ο τρόπος με τον οποίο θα αντιδράσει ένα παιδί στη νέα αυτή συνθήκη, επηρεάζεται από το φύλο του, το γνωστικό του επίπεδο, την ηλικία του, την προσωπικότητά του. Επίσης, σημαντικό ρόλο έχει και η ικανότητά του να χειρίζεται καταστάσεις και να επιλύει προβλήματα.

Φυσικά, στον τρόπο με τον οποίο θα αντιδράσουν τα παιδιά και οι έφηβοι, καθοριστικό ρόλο παίζουν και οι γονείς. Ποια θα είναι η στάση τους μετά το διαζύγιο προς το παιδί; Ποια θα είναι η στάση τους προς τον πρώην σύντροφο; Πώς θα διαμορφώσουν τη νέα καθημερινότητα του παιδιού ώστε να νιώσει ασφάλεια;

" Η σχέση τους ως ζευγάρι μπορεί να έχει ολοκληρωθεί, η γονεϊκή τους σχέση, όμως, συνεχίζεται. "

Πώς βιώνει ένας έφηβος το διαζύγιο των γονέων του;

Ένας έφηβος, δεν εκφράζει πάντα ανοιχτά τα συναισθήματά του. Η λύπη, ο πόνος, η απογοήτευση, ο θυμός που ενδεχομένως νιώθει για τη νέα αυτή συνθήκη, υπάρχει πιθανότητα να μην εκφραστεί λεκτικά. Ενδέχεται να μην υπάρχει διάθεση για συζήτηση ή να θελήσουν να απομονωθούν.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, είναι σημαντικό να μην πιέζουμε τον έφηβο να μιλήσει για όσα αισθάνεται. Αντίθετα, να του δώσουμε χώρο και χρόνο να επεξεργαστεί τη νέα πραγματικότητα, διαβεβαιώνοντάς τον ότι είμαστε διαθέσιμοι να τον ακούσουμε όποτε εκείνος το επιθυμήσει.

Ένας έφηβος, προσπαθεί να διαχειριστεί την αλλαγή στην έννοια της οικογένειας, καθώς πλέον τα μέλη που την αποτελούν δε θα βρίσκονται στην ίδια στέγη. Είναι σημαντικό, οι γονείς να δείξουν στα παιδιά τους, ότι παρά τις δικές τους διαφωνίες, θα παραμείνουν ενωμένοι για εκείνα, ως γονείς και όχι ως σύντροφοι. Η σχέση τους ως ζευγάρι μπορεί να έχει ολοκληρωθεί, η γονεϊκή τους σχέση, όμως, συνεχίζεται.

Επίσης, ενδέχεται να υπάρχει φόβος για τα σχόλια και την αντίδραση τρίτων στο άκουσμα του διαζυγίου των γονιών του. Σε αυτή την αναπτυξιακή φάση, οι φίλοι και η αίσθηση του ανήκειν έχουν ιδιαίτερη σημασία. Η σκέψη ότι οι άλλοι μπορεί να τον κρίνουν, να τον αντιμετωπίσουν διαφορετικά ή να κάνουν σχόλια για την οικογένειά του ενδέχεται να του προκαλέσει πρόσθετη ανησυχία.

Ως έφηβοι, είναι σε ένα ανώτερο αναπτυξιακό στάδιο, όπου γνωστικά μπορούν να επεξεργαστούν το χωρισμό των γονέων, να εκτιμήσουν καταστάσεις που μπορεί να βίωναν μέσα στο σπίτι όσο εκείνοι ήταν ζευγάρι και να αναλογιστούν τις δυσκολίες που υπήρχαν πριν τον χωρισμό. Ωστόσο, ανεξάρτητα από την ηλικία του παιδιού, είναι σημαντικό οι γονείς να του ξεκαθαρίσουν ότι δεν φέρει καμία ευθύνη για την απόφασή τους να χωρίσουν. Ορισμένα παιδιά μπορεί να κάνουν σκέψεις όπως «Μήπως φταίω εγώ που χώρισαν;» ή «Αν είχα συμπεριφερθεί διαφορετικά, θα ήταν ακόμη μαζί;». Είναι σημαντικό οι γονείς να αναγνωρίζουν αυτές τις πιθανές ανησυχίες και να διαβεβαιώνουν το παιδί ότι ο χωρισμός αφορά τη σχέση των ενηλίκων και δεν οφείλεται σε εκείνο.

Εξίσου σημαντικό είναι να προστατεύεται από τις συγκρούσεις μεταξύ των γονέων και να μην εμπλέκεται σε αυτές. Δεν θα πρέπει να καλείται να μεταφέρει μηνύματα, να λειτουργεί ως διαμεσολαβητής ή να αισθάνεται ότι πρέπει να επιλέξει ποια πλευρά θα υποστηρίξει. Η παρατεταμένη έκθεσή του σε εντάσεις μπορεί να επιβαρύνει τη συναισθηματική του ευημερία.

Η σημασία της σταθερότητας στην καθημερινότητα

Το πρώτο διάστημα μετά τον χωρισμό, αρκετοί έφηβοι ίσως στραφούν προς τους φίλους τους, με στόχο να νιώσουν ότι ανήκουν σε μια κοινότητα που παραμένει σταθερή. Η θλίψη, ο φόβος, ο θυμός, είναι αναμενόμενα συναισθήματα. Ο έφηβος, ενδέχεται να κατακλύζεται από σκέψεις όπως "Τι θα συμβεί από εδώ και πέρα", "Θα έχω σχέσεις και με τους δύο γονείς μου;", "Θα βρισκόμαστε;".

Σε αυτή τη μεταβατική περίοδο, είναι σημαντικό, οι γονείς να διατηρήσουν όσο το δυνατό μια σταθερότητα στις ρουτίνες του εφήβου, στο πρόγραμμά του που αφορά σχολικές ή εξωσχολικές δραστηριότητες, τις κοινωνικές επαφές.

Παράλληλα, είναι σημαντικό να λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες και οι επιθυμίες του κατά τη διαμόρφωση του προγράμματος επικοινωνίας με κάθε γονέα. Όταν ο έφηβος αισθάνεται ότι η γνώμη του ακούγεται και ότι συμμετέχει, ανάλογα με την ηλικία και την ωριμότητά του, στις αποφάσεις που τον αφορούν, είναι πιθανότερο να βιώσει τη μετάβαση με μεγαλύτερη ασφάλεια. Σκοπός είναι να σεβαστούμε τις ανάγκες του για πραγματοποίηση δραστηριοτήτων που του αρέσουν ή για την κάλυψη των κοινωνικών του αναγκών και να αποφύγουμε σκέψεις όπως "Εκείνοι χώρισαν, εμένα χαλάει το πρόγραμμά μου και δεν μπορώ να πάω ποδόσφαιρο".

Αλλαγές στη συμπεριφορά

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η αλλαγή στην οικογενειακή συνθήκη μπορεί να συνοδευτεί από συμπεριφορικές δυσκολίες. Ένας έφηβος μπορεί να αναζητήσει μεγαλύτερη ανεξαρτησία ή να δυσκολευτεί να διαχειριστεί τα έντονα συναισθήματά του. Ενδέχεται, για παράδειγμα, να εμφανίσει αυξημένη ευερεθιστότητα, επιθετικότητα ή συμπεριφορές που ενέχουν κινδύνους, όπως η χρήση αλκοόλ ή άλλων ουσιών. Μπορεί, επίσης, να παρατηρηθούν αλλαγές στις διαπροσωπικές ή ερωτικές του σχέσεις.

Είναι σημαντικό, ωστόσο, να μην αποδίδεται κάθε αλλαγή στη συμπεριφορά του εφήβου αποκλειστικά στο διαζύγιο, αλλά να δούμε ποιες ανάγκες του εφήβου κρύβονται πίσω από αυτές τις συμπεριφορές.

Μπορεί ένα διαζύγιο να έχει θετική επίδραση;

Παρότι το διαζύγιο μπορεί να αποτελέσει μια δύσκολη εμπειρία, η επίδρασή του δεν είναι απαραίτητα αρνητική σε όλες τις περιπτώσεις. Όταν ένα παιδί μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον με συχνές συγκρούσεις, έντονη συναισθηματική πίεση ή βίαιες συμπεριφορές, η απομάκρυνση από αυτές τις συνθήκες μπορεί να του προσφέρει ανακούφιση και μεγαλύτερη αίσθηση ασφάλειας.

Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, η νέα οικογενειακή πραγματικότητα μπορεί να συνδεθεί με βελτίωση της συναισθηματικής ευημερίας, της σχολικής λειτουργικότητας ή των κοινωνικών σχέσεων του εφήβου. Η προσαρμογή, βέβαια, εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως η ποιότητα των σχέσεων με τους γονείς, η μείωση των συγκρούσεων και η ύπαρξη ενός σταθερού και υποστηρικτικού περιβάλλοντος.

Το σημαντικότερο δεν είναι μόνο το γεγονός του διαζυγίου, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο οι γονείς διαχειρίζονται τις αλλαγές που ακολουθούν. Όταν ο έφηβος αισθάνεται ότι ακούγεται, ότι οι ανάγκες του λαμβάνονται υπόψη και ότι δεν χρειάζεται να επιλέξει ανάμεσα στους γονείς του, μπορεί σταδιακά να προσαρμοστεί στη νέα πραγματικότητα και να συνεχίσει την αναπτυξιακή του πορεία με μεγαλύτερη ασφάλεια.